Hiral's Blog

September 5, 2010

ઉત્તરાધ્યાન સૂત્રમાંથીઃ અધ્યયન તેત્રીસમુંઃ કર્મ પ્રકૃતિ

ભગવાન બોલ્યાઃ

૧) જેનાથી બંધાયેલો આ જીવ સંસારમાં પરિભ્રમણ કરે છે તે આઠ કર્મોને હું ક્રમપૂર્વક કહું છું.

૨) ૧. જ્ઞાનાવર્ણીય, ૨. દર્શનાવર્ણીય,  ૩. વેદનીય, ૪. મોહનીય, ૫. આયુષ્ કર્મ , ૬. નામ કર્મ, ૭. ગોત્ર કર્મ , ૮. અંતરાય કર્મ

૩). ૧. મતિજ્ઞાનાવર્ણીય, ૨. શ્રુતજ્ઞાનાવર્ણીય , ૩. અવધિજ્ઞાનાવર્ણીય, ૪. મનઃ પર્યાય જ્ઞાનાવર્ણીય, ૫. કેવળજ્ઞાનાવર્ણીય એમ જ્ઞાનાવર્ણીયનાં પાંચ પ્રકાર છે.

૪). ૧. નિદ્રા, ૨. ગાઢ નિદ્રા , ૩. પ્રચલા (ઉઠતા-બેસતા ઉંઘવું), ૪. પ્રચલા પ્રચલા (ઉંઘમાં ચાલવું), ૫. થિણદ્રિ નિદ્રા (ઉંઘમાં અસાધારણ કામ માટેની જે પ્રરણા મળે છે), ૬. ચક્ષુદર્શનાવર્ણીય, ૭. અચક્ષુદર્શનાવર્ણીય, ૮. અવધિદર્શનાવર્ણિય, ૯. કેવળ દર્શનાવર્ણીય. એ પ્રમાણે નવ પ્રકારનાં દર્શનાવર્ણીય કર્મ જાણવું.

૫) ૧. શાતા વેદનીય (જે ભોગવતાં સુખ ઉત્તપન્ન થાય), ૨. અશાતા વેદનીય એમ વેદનીય કર્મ બે પ્રકારનાં છે અને તે બંનેનાં પૃથક પૃથક ઘણાં પ્રકારો છે.

૬) દર્શનાવરણીય અને ચારિત્રાવર્ણીય એમ મોહનીય કર્મ બે પ્રકારનાં છે. તથા દર્શનાવર્ણીયનાં ત્રણ અને ચારિત્રવર્ણીયનાં બે ભેદો છે.

૭) ૧. સમ્યક મોહનીય, ૨. મિથ્યાત્વ મોહનીય, ૩. સમ્યક્-મિથ્યાત્વ (મિશ્ર) મોહનીય. આ ત્રણેય દર્શનમોહનીયની પ્રકૃતિઓ છે.

૮) ચારિત્ર મોહનીય બે પ્રકારનું છે. ૧. કષાય મોહનીય, ૨. નોકષાય મોહનીય. કષાયથી ઉત્તપન્ન થયેલાં કર્મોનાં સોળ ભેદો છે અને નોકષાયથી ઉત્તપન્ન થેયેલાં કર્મોનાં નવ ભેદો છે.

૯) નરક, તિર્યંચ, મનુષ્ય અને દેવ એમ આયુષ્યકર્મનાં ચાર ભેદ છે.

૧૦) શુભનામ (ખ્યાતિ) અને અશુભનામ (નામોશી) એમ નામ કર્મ બે પ્રકારનું કહ્યું છે અને શુભ તથા અશુભનાં પણ ઘણાં પેટા ભેદો છે.

૧૧) ઉચ્ચ ગોત્ર અને નીચ ગોત્ર એમ ગોત્ર કર્મ બે પ્રકારનું છે. આઠ પ્રકારનાં મદ કરવાથી નીચ ગોત્ર અને મદ નહિં કરવાથી ઉચ્ચગોત્ર મળે છે માટે તે બંનેને આઠ આઠ પ્રકારનું વર્ણવ્યું છે.

૧૨) દાનાન્તરાય, લાભાન્તરાય, ભોગાન્તરાય , ઉપભોગાન્તરાય અને વીર્યાન્તરાય એમ અંતરાયકર્મ પણ સંક્ષેપથી પાંચ પ્રકરનું કહ્યું છે.

૧૩) આ પ્રમાણે આઠેય કર્મોની મૂળ અને ઉત્તરપ્રકૃતિઓ વર્ણવી. હવે તેમનાં પ્રદેશો, તેમનું ક્ષેત્ર, તેમનો કાળ અને ભાવ કહીશ તે સાંભળો.

૧૪) આઠે કર્મોનાં અનંત પ્રદેશાગ્ર (પુદ્ગલો) છે. તે બધા મળી સંસારનાં અભવ્યજીવોથી અનંતગણા હોય છે અને અનંત સિધ્ધોથી અનંતમા ભાગનાં હોય છે.

૧૫) બધાં જીવોનાં કર્મો સંપૂર્ણ લોકની અપેક્ષાએ છ એ દિશામાં સર્વ આત્મપ્રદેશોથી બધી રીતે બંધાતા રહે છે.

૧૬) તે આઠકર્મો પૈકી જ્ઞાનાવર્ણીય, દર્શનાવરણીય, મોહનીય અને અંતરાય કર્મોની ઓછામાં ઓછી સ્થિતિ અંતર્મૂહુર્ત અને વધારેમાં વધારે તેત્રીસ ક્રોડા ક્રોડી સાગરોપમ હોય છે.

૧૭) મોહનીય કર્મોની કાળ સ્થિતિ ઓછામાં ઓછી અંતર્મૂહુર્ત અને વધારેમાં વધારે સીત્તેર ક્રોડા ક્રોડી સાગરોપમની કહી છે.

૧૮) આયુષ્યકર્મની કાળસ્થિતિ ઓછામાં ઓછી અંતર્મૂહુર્ત અને વધારેમાં વધારે તેત્રીસ સાગરોપમની કહી છે.

૧૯) નામ કર્મ અને ગોત્ર કર્મની કાળ સ્થિતિ ઓછામાં ઓછી આઠ અંતર્મૂહુર્ત અને વધારેમાં વધારે વીસ ક્રોડા ક્રોડી સાગરોપમની છે.

૨૦) સર્વ કર્મસ્કંધોના અનુભાગોનું પ્રમાણ સિધ્ધગતિના અનંતજીવોને અંનંતમે ભાગે ઓછું હોય છે. પરંતુ જો તે સર્વ કર્મોનાં પરમાણુંઓની અપેક્ષાએ લઇએ તો બધાં (સંસારી અને સિધ્ધ) જીવો કરતાં વધારે હોય છે.

૨૧) માટે એ બધાં કર્મોનાં રસોને જાણીને એ કર્મોને બાંધે નહિ અને બંધાયેલા કર્મોનાં ત્યાગમાં ડાહ્યો સાધક સતત ઉપયોગ રાખે.

Source: ઉત્તરાધ્યાન સૂત્રમાંથીઃ અધ્યયન તેત્રીસમુંઃ કર્મ પ્રકૃતિ

1 Comment »

  1. […] […]

    Pingback by Karma Philosophy « Hiral's Blog — February 26, 2011 @ 10:14 pm | Reply


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Create a free website or blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: